Çocuğa ‘hayır’ı öğretme yolları

DİDEM SEYMEN İstanbul – Boğaziçi Üniversitesi Okul Öncesi Eğitim Programı’ndan Doç. Dr. Mine Göl İnanç, çocuklara “hayır” demeyi öğretmenin yollarını şu halde sıralıyor:

??Erken yaşlarda seçenek sunma: Mesela çocuk oyun oynayalım dediği vakit; “Odanda mı oynayalım, yoksa salonda mı?” üzere seçenekler sunulabilir. Seçmediği seçenek onun “hayır” dediği seçenek oluyor.

??Güçlendirme ve özgüven: Çocuklar, küçük kararlarını kendileri vererek güçlendirilmeli ve özgüven kazanmalıdır. “Aaa demek ki bunu tercih etmedin. Pekala, kararına hürmet duyuyorum” diyebilmeliyiz.

??Güvenilir yetişkinler: Çocuklara, yalnızca anne-babalarının değil, birebir vakitte emniyetli öteki yetişkinlerin de olduğunu anlatarak, itimat kavramını öğretmek kıymetlidir. Öğretmenleri, komşuları da emniyetli yetişkinlerdir. Lakin “tüm öğretmenlerimize yahut tüm akraba ve/veya komşularımıza güvenebiliriz” değil, “o kişinin hangi davranışlarına güvenebiliriz” konusu öğretilmelidir.

Okan Üniversitesitesi Hastanesi’nden Uzm. Psk. Tuğçe Dabağer Dilek ise çocuklara ailelere şu tekliflerde bulunuyor:

??Model olun: Çocuğunuz, sizin nasıl “hayır” dediğinizi ve sonlarınızı nasıl koruduğunuzu gözlemleyerek öğrenir. Bu nedenle, kendi sonlarınızı ve diğerlerinin hudutlarını nasıl saygılı bir halde söz ettiğinizi göstermek hayli değerlidir.

??Duygusal ifadeyi teşvik edin: Çocuğunuza hislerini söz etmelerine, onların ne hissettiğini anlamalarına müsaade verin. Siz de “hayır” demek yerine; “Bunu yapmana müsaade veremem zira bu beni endişelendiriyor” diyebilirsiniz.

??Olumlu alternatifler sunun: Örneğin, “Bu oyuncağı artık alamayız, lakin diğer bir gün farklı bir oyuncağı seçebilirsin” biçiminde bir teklifte bulunabilirsiniz.

??Nedenini anlatmaya çalışın: “Bu saatte dışarıya çıkamazsın” demek yerine “Bu saatte dışarıya çıkamazsı zira çok geç ve yarın okula gitmelisin” üzere açıklamalar yapabilirsiniz.

??Olumlu takdiri ve ödüllendirmeyi unutmayın: Çocuğunuz “hayır” sözünü yahut sonları anladığında ve uyguladığında, olumlu takdirler ve ödüllendirme kullanarak teşvik edebilirsiniz.

??Sabırlı olun: Çocuğunuza “hayır” demek bazen reaksiyonlara neden olabilir. Ebeveyn olarak sabırlı olmayı ve duygusal reaksiyonlarıyla başa çıkmalarına yardımcı olmayı unutmayın.