Dijital Telif Kanunu’na türel bakış! ‘Haksız gelir kaybı var, Google âlâ niyetli olmalı’

Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Google, teknoloji devi şirketlerin haber içeriklerini platformlarında kullanmaları karşılığında fiyat ödemelerini öngören Çevrim İçi Haberler Yasası doğrultusunda, Kanada merkezli haber kuruluşları ve şirketlerine yıllık yaklaşık 74 milyon dolarlık ödeme yapmayı kabul etti. Bu kararın akabinde gözler Türkiye’de bu yasa için adımlara çevrilmiş, içerik üreticilerin haklarını muhafazaya ve korsan yayıncılığa mahzur olmak ismine yapılan çalışmalar dikkat çekmişti. Dijital mecralarla ilgili atılan en büyük adımlardan biri olan ‘Sosyal Medya ve Dezenformasyonla Çaba Yasası’nın 2022’de Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesinin akabinde ‘Dijital Telif Yasası’ ile ilgili çalışmalar da start aldı. Peki, Dijital Telif Yasası’yla sağlanacak olan haklar neler ve süreç nasıl ilerliyor? Dijital Telif Yasası’nı hukuksal boyutlarıyla Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Hukuk Anabilim Kolu Öğretim Üyesi Dr. Sezercan Bektaş Milliyet.com.tr’ye anlattı.

‘FSEK KAPSAMINDA HUKUKEN BELİRSİZLİK VAR’

Türkiye’de fikir ve sanat yapıtları üzerindeki telif hakları 5846 sayılı Fikir ve Sanat Yapıtları Kanunu (FSEK) kapsamında korunuyor. Ancak dijital içerik üreticilerinin ortaya koyduğu yapıtları korumak konusunda yetersiz kalan yasa, 1952 yılında yürürlüğe girmiş ve ilim, edebiyat, müzik, hoş sanat ve sinema yapıtları olarak listelenmişti. Dr. Sezercan Bektaş, dijital telif yasasının bu noktada son derece değerli olduğuna dikkat çekerek, dijital içerikleri korumakla ilgili yetersizliği şöyle anlattı:

“Günümüzde, bu yapıtların dijital platformlarda yayınlaması makul telif hakkı problemlerini da gündeme getirdi. Dijital mecralarda yayınlanan, çoğaltılan ve tekrar üretilen yapıtlardan kaynaklanan hakların korunması büyük bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Dijital mecralarda yayınlanan içeriklerin büyük bir kısmını de basın kuruluşlarının yayınları oluşturuyor. Basın kuruluşlarının kelam konusu yayınlarının FSEK kapsamında hangi eser altında korunacağı hukuken bir belirsizlik içeriyor.”

‘ABD VE AVRUPA’DA DA SIKINTILAR YAŞANIYOR’

ABD, ‘18 yaşından küçükleri uygunsuz ve müstehcen içeriklerden korumak’ gayesiyle bağlantı içeriklerinin düzenlenmesine yönelik İrtibat Uygunluk Yasası’nı 1996 yılında kabul etti. Almanya’da 2018’de NetzDG yasası yürürlüğe girdi. Yasaya nazaran, toplumsal ağların kendilerine gelen şikâyetleri 6 aylık aralıklarla raporlaması, şikâyet edilen içeriklerin 24 saat içerisinde silinmesi, bilgi taleplerine 48 saat içerisinde yanıt verilmesi, Almanya’da birer temsilci bulundurmaları gerekiyordu. Dijital hayatı düzenlemek ismine yurt dışında atılan adımları hatırlatan Dr. Bektaş, ABD ve Avrupa ülkelerinin de telif hakkını korumak için yeni düzenlemelerle sıkıntılara tahlil arandığına dikkat çekti.

Dr. Bektaş Türkiye’de de içerik üreticilerinin telif haklarının yasal tabanda korunmasına ait adımların kıymetli olduğunun altını çizdi. Dr. Bektaş, “Ülkemizde de dijital telif hakları konusunda gündemde yer alan çalışmalar yapılıyor. Bilhassa basın kuruluşlarının fiziki yayınlarından elde ettikleri gelirlerin dijital medyanın gelişmesiyle büyük oranda azalması ve dijital içeriklerden elde edilen gelirin, içeriğin üreticisi olan basın kuruluşlarından çok bu içeriği tekrar üreten ve umuma arz eden Google üzere dijital dağıtım mecraları tarafından elde edilmesi basın kuruluşlarının gelir kaybına yol açıyor. Gündemdeki yasa çalışması da içerik üreticilerinin telif haklarının yasal tabanda korunması bakımından kıymet arz ediyor” diye konuştu.

TELİF GELİRİNİ KİM ELDE EDECEK?

Google’dan telif geliri alındığında bunu kimin elde edeceğiyle ilgili merak edilenleri de yanıtlayan Dr. Sezercan Bektaş, TBMM Dijital Mecralar Komitesi Lideri Hüseyin Yayman’ın açıklamasından hareketle şunları söyledi:

“TBMM Dijital Mecralar Komitesi Lideri Hüseyin Yayman’ın basına yansıyan açıklamaları dikkate alındığında bu yasal çalışmalarda Avrupa Birliği müktesebatında yer alan 2019/790 EC sayılı Dijital Tek Pazarda Telif Hakları Direktifi’nin temel alındığı anlaşılıyor. Direktif, Avrupa Birliği üye devletlerinin iç hukuklarında yer alan dijital telif hakkına ait düzenlemelerine destek teşkil ediyor. Direktif ve ilgili devletlerin yasalarında genel olarak basın yayınlarının telif hakkının muhafazası konusunda özel düzenlemeler yapılarak tüzel boşlukların ortadan kaldırıldığı, akabinde basın kuruluşları ile Google üzere dijital dağıtım mecraları ortasında yapılacak kontratlar vasıtasıyla elde edilen gelirin içerik üreticisi olan basın kuruluşlarına aktarılmasına yasal yer sağlandığı görülüyor.”

SÜREÇTE TÜRKİYE’NİN İZLEMESİ GEREKEN YOL

Her şeyden evvel Türkiye’nin dijital telif hakkına ait yasal çalışmaları neticelendirerek basın yayınlarının dijital ortamda faal bir telif hakkı muhafazası altına alınmasını temin etmesi gerektiğini vurgulayan Dr. Sezercan Bektaş, böylelikle FSEK kararları yeterince eser sahibinin yapıtı üzerindeki maddi ve manevi hakların açık bir halde dijital ortamdaki basın yayınları için de korunmuş olacağını açıkladı.

“Bu düzenlemede Fransa’da olduğu üzere dijital dağıtım mecralarının basın kuruluşları ile telif hakkı konusunda kontrat yapma noktasında isteksiz olmaları halinde telif hakkı ihlalleri sebebiyle öngörülecek cezai yaptırımlara yer verilmeli. Google ve başka dijital dağıtım mecralarından beklenen, Avrupa ülkelerinde olduğu üzere ülkemizde de basın kuruluşlarıyla yeterli niyet çerçevesinde bir ortaya gelerek her iki tarafı da koruyacak biçimde kontratlar akdetmeleri.” – Dr. Sezercan Bektaş

‘BASIN KURULUŞLARI BİRLİK OLMALI’

Dr. Sezercan Bektaş telif haklarını korumak noktasına basın kuruluşlarının değerli bir rolü olduğuna dikkat çekerek, “Dijital Telif Hakları Yasası ait çalışmaların şimdi paydaşlar ortasında tartışma düzeyinde olduğu anlaşılıyor. Bu görüşmelere TBMM Dijital Mecralar Kurulu öncülük yapıyor. İlgili çalışmaların bir yasa teklifi haline dönüşerek TBMM gündemine gelmesi ve yasalaşmasının bir an evvel sağlanması paydaşlar için kıymetli. Düzenlemenin yasalaşması halinde basın kuruluşları üzere dijital içerik üreticilerinin Fransa’da APIG (Alliance de la Presse d’Information Générale) örneğinde olduğu üzere birlik oluşturarak ya da AFP (Agence France-Presse) örneğinde olduğu üzere münferit bir biçimde Google üzere dijital dağıtım mecralarıyla telif haklarına ait mukavele görüşmelerine başlamaları ve telife ait haklarını yasa dahilinde faal bir biçimde kullanmaları gerekiyor. Şimdi düzenlemenin yasalaşmadığı bugünlerde basın kuruluşlarının yasaya ait birlikte ve eş güdüm içerisinde çalışmalar yürütmeleri yararlı olacaktır” sözlerini noktaladı.